Bruegel – Kermis in Hoboken: alle feesten op een hoopje (11bis)

Alle kermissen op één dag? Het lijkt op een zeker moment wel zo druk dat het me doet denken aan mini-Gentse Feesten of nog beter de processie van Plaisance (Geraardsbergen) waar stadsverenigingen samen op stap gaan door de stad met het reliekschrijn van sint Bartholomeus voorop. Voor wie daarover meer wil weten moet maar ’s contact opnemen met mijn schoonvader.
Dat er zoveel volk op deze kermis te zien is, is dus geen toeval. In 1559 (het jaar van de tekening) verkocht Willem van Oranje het (toen) Brabantse dorp Hoboken aan de Antwerpse gebroeders Melchior en Balthazar Schetz. Grappig dat je toen als kapitaalkrachtige gewoonweg meteen een heel dorp kon kopen. Het dorp was toen de favoriete uitgaansplek omdat het bier er door lagere accijnzen goedkoper was dan in de stad.
In datzelfde jaar vaardigde Filips II een decreet uit waardoor kermissen tot één dag beperkt moesten blijven. Dus alle kermissen moesten samengeraapt worden en hup op een hoopje op de zelfde dag gevierd worden. Los van de feestdag van de heilige of wat dan ook. De spreuk “Laet die boeren haer kermis houwen” op het vaandel van De Sint-Joriskermis wordt daarmee in verband gebracht.
Toch wisten de heersers wel dat de festiviteiten belangrijk waren voor de het maatschappelijk weefsel
Kortom, als alle kermissen gelijktijdig op dezelfde dag moesten worden gevierd (een beetje gelijk een nationale feestdag), dan moest je kiezen: ofwel kermis in eigen dorp ofwel kermis elders. Ik lees dat stedelingen wel ’s graag naar die boerenkermissen gingen.
bron voor deze tekst: catalogus Bruegel, hand van de meester, cat. 47 & cat.81

Bruegel – Kermis in Hoboken: duivenvoedster (6)

Ik zal vermoedelijk nog wel een paar keren met de etser van mening verschillen bij de interpretatie en de uitwerking van de tekening van Bruegel. Zo ben ik het niet helemaal eens over de lijnen die de daken vormen op de achtergrond links-bovenaan. Volgens mij zitten er meer rieten daken tussen dan huizen met dakpannen. Ik denk dat in die tijd een rieten dak wel eens goedkoper zou geweest zijn dan een pannen dak. Vandaag is dat natuurlijk anders, een rieten dak is arbeidsintensief en dus een luxeproduct. In materiaal kost dat op zich veel minder. Misschien kon het dak wel (deels) gemaakt worden van het afval van de opbrengst van de oogst (ik moet dat maar eens opzoeken om uit te klaren).

Mah bon, wat valt er in dit hoekje allemaal te zien behalve huizen? 3 interessante plekjes: (1) het podium waar iemand een tekst voorleest. Dat zijn eigenlijk liedjesteksten. De man is misschien een zanger. Er staan 2 podia. De andere zanger heeft niet alleen liedjes, hij heeft ook zijn vrouw mee om de liedjesteksten te verkopen. Het tweede podium moet ik nog tekenen. Opvallend is dat het podium een backstage heeft en helemaal ondersteund wordt door vaten. Ik durf niet te stellen dat het biervaten zijn maar dat zou best wel kunnen.De man klimt op zijn podium adhv een ladder die hij backstage bewaard; (2) de duiven op het dak van de gilde (of waar de banier van de schuttersgilde uithangt) met een – door mens gemaakt – nest; (3) de dame die de vogels op de grond eten geeft.

Over die duiven nog wat merkwaardigheden: kijk ’s even in het bovenste raam van het huis van de schuttersgilde. Als je de stok van de banier volgt dan zie je in de schaduw van het raam het silhouet van een vogel. Heeft Bruegel hier een vogel getekend maar die achteraf overkleurd? Op de ets komt de vogel niet voor. Maar dat is niet alles. De etser was duidelijk geen vogelliefhebber. De vogels op de grond hebben de ets niet gehaald. Merkwaardig want de etser heeft wel het dametje laten staan. Die heeft hij aangepast tot een biddend vrouwtje die misschien naar de zangstonde hoger in beeld gaat. Ze komt dan wel vreselijk te laat. In ieder geval staat ze er nu maar truttig eenzaam te wezen al biddende in het midden van het open plein (bij de etser). Dus liet ik de vogels maar staan zoals ze op de originele tekening staan 🙂

Bruegel – Kermis in Hoboken: poeperkesdag (4)

Voor de Nederlanders onder mijn volgers: over “kakken” heb ik het in mijn vorige blog al gehad. In Vlaanderen bedoelen we met “poepen” iets helemaal anders.

Vandaag gaan we voor de pruimen! Naast de “keurig” in de rij lopende mensen die in processie de kerk binnen wandelen wordt er op de kermis stevig geïnterageerd tussen boeren en boerinnen. Dat de etser van het oorspronkelijke ontwerp een zeer gekuiste versie heeft gemaakt is na een kleine studie al te zien. Een tegen de kerk pissende figuur is niet eens overgenomen. Goed, wanneer we ons verplaatsen in de tijd van Bruegel kon tegen de kerk pissen wel eens onaangename gevolgen hebben…

Maar van het koppeltje op de omheiningsmuur van de kerk is de vrouw wel erg naar voor gebogen om zich enkel af te vragen wat er allemaal te zien is op het plein. De ets kuist dit mooi op door de vrouw te vervangen door een man en er een eenvoudige scene van 2 pratende vrienden van te maken. De vrij-scene onder de bomen is niet geschrapt. Het koppel knuffelt of danst erg dicht. Maar op de tekening is dat – mede door de vervaagde inkt? – een stuk suggestiever. Ik zie een suggestie van een stuk stof aan de enkel van het rechterbeen van de boerin. Maar vooral steunt de boer op de toppen van de tenen met zijn voeten tegen mekaar. Dat is moeilijk slowen en nogal redelijk verpletterend knuffelen voor de boerin.

Nog even dit detail: bij de processie draagt iemand een kruis. De man die het kruis draagt kust in de tekening het beeld van Christus. In de ets is daar niets meer van te zien. Opvallend is tegelijk hoe bij de opmaak van de ets de verhoudingen tussen de kerk, tenten en de mensen in de processie werd aangepast. In de Bruegelschets zijn de hoofden van de mensen in verhouding veel te groot voor het perspectief waarin ze staan.

Bruegel – Kermis in Hoboken: schets (2)

Na nog eens 3uur schetsen staat de ruwe tekening er op. Ik heb het in 2x moeten doen, een deel 1u45 en dan nog ’s 1u15 (ongeveer hé, ’t is niet dat ik er met mijn chrono naast zit). De pijn in mijn schouder kon ik niet meer houden, ik moest een pauze nemen. Dat komt voornamelijk omdat ik staande werk, op een ezel. En in de regel maak ik grote tekeningen. Daarbij maak ik ook “grote” bewegingen met de arm. Daarbij beweegt de schouder dus veel zodat hij niet verkrampt. Dit is echter één grote aaneenschakeling van scènes op klein formaat. Elke scène is wel erg uitgewerkt waardoor het continu in detail tekenen blijft. Geen swing of rock-en-roll dus. Hele tijd kabbelend klassiekje 🙂

Dit is de ruwe schets. Vergis u echter niet bij de gedachte dat je het beeld nu wel gezien hebt en het vet van de soep is (of voor de liefhebbers: de crema laag van de koffie). Niets is minder waar. Er valt nog heel wat te beleven op deze kermis!

Bruegel – Kermis in Hoboken: ruwe schets (1)

De nieuwe Bruegel is aangekomen en daarbij een nieuwe vervolgreeks met tekentechnische uitleg, veel details en pittige weetjes. Enfin, hij is er nog niet, ik ben er aan begonnen. Deze keer geen groots schilderij. Uiteindelijk is het altijd mijn bedoeling geweest met de “covertekeningen” om bekende kunstwerken na te tekenen maar niet echt het kunstwerk dat bij de doorsnee mens in zijn top 10 van “noem mij eens jouw favoriet kunstwerk” zou belanden. Deze Bruegel is een tekening waarvan achteraf een ets is gemaakt. En daar komt dan meteen al wat verwarring bij want ten eerste is de tekening het spiegelbeeld van de ets. En op de ets staan finaal 2 namen, die van Bruegel maar ook die van de etser Frans Hogenberg. De uitgever van de prent was Bartholomeus de Momper.

Als is de tekening natuurlijk altijd beter dan de film…euh…ets. En dan zal u het niet met mij eens zijn. De ets is veel helderder, scherper, contrastrijker. Ja, dat klopt, het is alsof u uw nieuwe TV op zwart-wit-beeld heeft gezet 😉 De tekening is veel warmer, gevoeliger, emotioneler. En dat ga ik er (onder andere) uithalen. Hopelijk komen we onderweg weer wat pikante weetjes tegen.

Ik ben alvast nu 3uur verder met de ruwe schets en zit dus halfweg het beeld. Ik moet nu echt stoppen, de pijn in mijn schouder is niet meer uit te houden…

De blogs verschijnen wekelijks op dinsdag en donderdag rond de middag. De blogs mag je zeker altijd delen op je eigen blogsite, Facebook,…Hoe meer mensen mee kunnen genieten van mijn verhalen, hoe liever ik het heb – alvast bedankt –

168/365: de prinses

Zij is de schone en hij is de handige artiest. Met zijn kleffe circustruukjes tracht hij de prinses te verleiden. Makkelijk wordt dat niet maar de aanhouder wint.

Deze tekening (waarbij ook nog een tekening van de artiest hoort) maakte ik van 2 jonge artiesten die bij de Circusplaneet aangesloten waren.