Toren van Babel: het fel rode verdiep

Het rode verdiep. Ik noem de laatste verdiepen zo omdat ze knalrood zijn van de bakstenen. Doorheen de toren gaan we van een oker gele laag (onderaan) over lichtbruin/grijs naar abrikoos tot fel rood. Het opstijgen wordt benadrukt door de 2 kleurlijnen van rood (baksteen) en wit (pleisterwerk) op de linkse flank van de toren. Maar het vooral de keuze van de kleuren die weldoordacht de grootsheid van deze toren maakt.

In de Wenen-versie zien we een aanzet van die kleuren maar ze zijn lichter, minder contrastrijk. Dat maakt die toren niet alleen mee minder hoog maar ook veel minder dreigend. Door de top van de kleinere versie felrood te maken krijgt hij deze alle aandacht. Doe je ogen maar eens dicht en dan weer snel open. Het eerste wat je ziet is de top. En dan die dreigend hellende donkere lijn op de rechtse gevel. Deze lijn wordt gemaakt door de combinatie van ramen en uitgelijnde huizen. Het verval is ingezet!

Niets is toeval. Van op afstand gezien zie je de rode partij links onderaan de toren terug opduiken. Het lijkt een scharnier te zijn waarop de toren kan kantelen. Ondanks de hyperfijne tekening heeft Brueghel ook veel aandacht besteedt aan de keuze van kleuren. Door de achtergrond (hoofdzakelijk) in groen en blauw te houden wordt het contrast met het rood nog feller en dreigender. De witte kalkstreep staat er ook niet toevallig. Brueghel had de rode en de witte streep evengoed van plaats kunnen wisselen maar dan zou de ronding, het stuk dat meer naar voor dient te komen er helemaal anders uit zien.

In mijn versie – en ik laat het finaal zo – zal het gekleurde verdiep een bijkomende dreiging vormen voor zowel de scheve toren als het onevenwicht waar de constructie mee te maken heeft. Bij de volgende blog vertel ik voor de laatste keer over de toren. Dan is het verhaal verteld. *clifhanger*

 

Toren van Babel: het serieuze werk

Ik begin nu aan het serieuze werk van de laatste verdiepingen. Wanneer ik op de onderliggende verdiepen zei dat er veel activiteit was, dan was dat niets tegen de activiteit van deze bouwwerf. Vele mensen zijn druk bezig met bouwen van stellingen en metsen van muren.

Met houten constructies worden de rondbogen boven de doorgangen ondersteund tot de mortel tussen de stenen droog is en de druk kan dragen. Een wirwar aan palen en verbindingen duidt op de diepte van de toren. Hoe groot (in diameter) hij wel is. Ook dit is nieuw. Hiervoor zagen we houten stellingen maar een kijk IN de toren was moeilijk. De elektriciteit moet nog worden gelegd 😉

Weetje van de dag: uit het bezoek aan de expo te Wenen weet ik nu dat de processie op het verdiep van de middelste foto onderaan een begrafenisstoet is.

Omdat er – buiten het metsen van muren en opzetten van stellingen – weinig “petite histoire” te vertellen valt over de bovenste verdiepen, toon ik hier enkel meerdere vorderingen tegelijk. Er zijn alweer vele uren tekenwerk in gekropen maar wat een uitdaging!

Toren van Babel: de scheve toren

Voor wie het verhaal van de toren van Babel niet kent, het is na te lezen op Wikipedia. In het kort komt het hier op neer:

“‘Laten we een stad bouwen met een toren die tot in de hemel reikt. Dat zal ons beroemd maken, en we zullen niet over de hele aarde verspreid raken.’ Maar toen daalde de Heer af om te kijken naar de stad en de toren die mensen aan het bouwen waren.”
 God veroorzaakte een spraakverwarring, zodat de mensen, die eerst één taal hadden, elkaar niet meer konden verstaan. De bouw van de stad en de toren werden gestaakt. God verspreidde vervolgens de mensen over de aarde. De stad kreeg de naam Babel.”

Toch heeft Brueghel maar één beeld om het verhaal weer te geven. In de Weense versie komt de koning nog in beeld maar in de Rotterdamse versie is die niet meer te zien. De focus komt volledig op de toren te liggen.

Als bouwkundige let ik op gebouwen, ik bekijk hoe ze gebouwd zijn, wat er speciaal aan is. Deze toren is een natuurlijk een bijzondere studie. En vooral omdat je op voorhand weet dat deze toren bestemd is om in te storten. Wat weten we nog? Dat Brueghel naar Rome is getrokken (ik trouwens ook) om daar het Colosseum te gaan bestuderen. Het Colosseum diende als model voor het onafgewerkte deel van de toren. Dat kan je vooral goed zien aan de bovenste verdiepen. De schuin aflopende muur van de Colosseum komt in beide schilderijen (meermaals) voor. Ook de diepte (ronde gangen die uitgeven op haakse gangen) werd hier bestudeerd. Gangen rond gangen en bogen voor bogen voor bogen.

Ik ben er zeker van dat Brueghel ook de gaten in de gevel van het Colosseum mee heeft overgenomen. Allicht wist hij niet waar die gaten voor dienden. Misschien dacht hij dat ze hadden gediend om stellingen vast te maken aan de gevel. Om de stelling meer stevigheid te geven en te beletten dat ze zou omvallen. Dat doen we vandaag ook nog. Maar in het geval van het Colosseum kwam dat omdat aan de gevel van Colosseum marmeren platen hingen. Deze zijn met de tijd verwijderd. Alleen de gaten bleven over. Ik denk dat Brueghel deze gaten aldus heeft overgenomen.

Maar kijk je even naar de toren(s) van Brueghel en vergelijk de linkse gevel en de rechtse gevel ten opzichte van de horizon. Dan zie je dat daar een ferm verschil op zit. Een volledig verdiep. En raadt eens hoeveel de toren van Pisa is verzakt tov de horizon… Dus al zou God geen tussenkomst hebben geleverd, dan was deze toren zeker op termijn omver gevallen. Net als de toren van Pisa verzakt deze toren al tijdens het bouwen ervan. Grootheidswaanzin? Overschat de mens hier zijn eigen mogelijkheden? De slechts mogelijk denkbare plaats om een toren te bouwen?

Er zit ook een rare kronkel in de vorm die de terrassen volgen rond de toren. Die terrassen lijken wel te golven. Brueghel had hier – ondanks zijn expertise – last van perspectief. Of wil hij aangeven dat er tijdens het bouwen al pogingen zijn ondernomen om het zicht op de toren te “rechten” na de verzakkingen? Ook hier een parallel met Pisa want zelfs al zou je die toren terug recht zetten, dan zou de top ervan helemaal scheef komen te staan. Ja ge moogt uw scherm efkes draaien tot ge een rechte Pisa-toren ziet…

Toren van Babel: de grote boodschap

“Hebt ge de kakkende man al gevonden?” Hij vraagt ’t mij zo nu en dan eens 😉

Maar, na het bezoekje aan Wenen weet ik het wel. Er zijn meerdere versies van de toren en in de versie die in Wenen hangt staat, ergens in het midden een kakkende man.

Ik hoor u nu al lezen “waar gaat dit naartoe?” of “Zeg, hoe vunzig gaat ge’t hier maken?” maar wist je dat er in de schilderijen van Brueghel wel meermaals ontlastende mannen voorkomen? Net als vrijende koppels. Deze taferelen worden in donkere hoekjes van het schilderij geschetst. Soms, zoals in de Boerenbruiloft, zijn ze overschilderd. Huidige technieken als RX tonen de oorspronkelijke tekeningen zonder schade.

Voor de torenversie waar ik aan werk is het formaat van de mensen veel verkleind. Er is daarom geen kakkende man of althans kan ik ‘m niet vinden. En een vrijend koppel heb ik ook nog niet gevonden. Maar ik hou u op de hoogte wanneer het zover is 😀

Hieronder een detail van de ekster en de galg. Linksonder zit een man op zijn hurkje iets achter te laten in de bosjes.

galg met ekster

maar het ging dus over deze toren

Zoomen we even in op het onderste middendeel van dit schilderij dan zie je daar in de verte een kleine groep mensen aan de rand van het water. En wat doet die ene in de gele kring?

 

Plat in’t midden van het schilderij, redelijk (in)discreet opgesteld zit onze man zijn activiteit te voltooien. Maar dus niet in de Rotterdamse toren. Wél in de Weense toren.

Nog wat andere weetjes van deze torenversie:

  • vooraan links zijn mannen stenen blokken aan het hakken. Op de blok waar de hamer en de beitel ligt, staat de naam van Brueghel gebeiteld. Het lijkt alsof de schilder zelf deelneemt aan het bouwen van de toren maar zijn post even heeft verlaten om deze “snapshot” te maken nav het bezoek van de koning.
  • dit schilderij is merkelijk groter dan de Rotterdam-versie (vandaar dat ik voor de andere koos omdat deze te groot is voor papier). Toch lijkt de Rotterdamse toren groter. Dat komt omdat de verhouding mens/gebouw hier groter is dan in “mijn” versie. Door de mensen kleiner voor te stellen, lijkt de toren groter.
  • een tweede reden waarom de Rotterdamse toren groter lijkt is omdat hij tot aan de rand van de lijst rijkt. Intuïtief weet de kijker dat de toren groter zal worden dan wat er op het beeld kan. Iets wat een kunstenaar normaal nooit zou doen. Je neemt marge en geeft ruimte. Het is net dat benepen gevoel dat de toren groter doet lijken.
  • Brueghel is herkenbaar aan zijn details maar ook aan zijn ekster en galg. In de Weense versie staat geen galg. In de Rotterdamse versie staat er zelfs 3. En er is ook een ekster prominent in beeld. Later meer hierover.

Toren: Brueghel expo Wenen

Nu de grote overzichtstentoonstelling Brueghel te Wenen afgelopen is, kan ik mijn verslagje publiceren. Spoilers kunnen nu geen kwaad meer 😉

Wenen, de hoofdstad van het Habsburgse gezag: Maria Theresia, Jozef IIMarie-AntoinetteFrans Jozef I, Sissi,…En muziek én kunst en zoveel cultuur dat het bijna een pretpark lijkt. Zelden zoveel affiches gezien voor tentoonstellingen van Klimt, Schiele,…of concerten van Mozart, Strauss,… En lekkere koffies, duizend soorten taart, schnitzels en worsten. En kerstmarkten op elk beschikbaar pleintje. Het was een geweldig bezoek. Een progressieve stad waar ik meermaals dacht dat ze er in Gent nog veel kunnen van leren. Maar ik ging er eigenlijk speciaal voor de expo Brueghel, de rest was mooi meegenomen.

Brueghel dus. Een megatentoonstelling met veel bekende schilderijen en een boel prenten die de meeste mensen allicht nog nooit eerder zagen. In mijn research van het voorbije jaar kwam ik er wel al een aantal tegen maar een druk in een boek is nooit te vergelijken met het origineel. Met een audiogids in de hand krijg je ook veel “wist-je-dat-je’s” te horen en zodoende weet ik nu nog meer over het werk van mijnheer Brueghel. Het interessante van zo’n overzichtstentoonstellingen is dat je evoluties kan zien, dat er moeite wordt gedaan om in de diepte uitleg te geven, dat de focus behouden blijft. Er werd voor deze expo weinig moeite gespaard om van deze grote Vlaamse schilder de grootste aller tijden te maken (sorry PP en Jan).

 

 

Toren van Babel: in de wolken

In deze blog breng ik niet alleen het laatste nieuws van de vorderingen maar ik keer ook even terug naar het originele werk. Er zijn namelijk weer interessante dingen te ontdekken. En in tegenstelling tot eerdere zaken waarvan ik vind dat ze veel beter te zien zijn in een zwart-witte versie is deze enkel in kleur te zien.

Wat situeren ons ergens op de 5e en de 6e vloer en komen daarmee voor zeker in de “rode baksteenzone” terecht.

Wat valt op wanneer we verder over de 5e vloer en de 6e vloer lopen van de linkse kant van de toren? Laten we eerst ’s de tekening verkennen. Op dit niveau niets nieuws wat we niet eerder hebben gezien. Kranen doen hun werk, lasten worden getild, minimensjes nemen plaats in het decor (al zijn het er merkelijk minder dan onder de 5e vloer). Toch moet u ’s kijken naar de meest linkse kraan op de 2e tekening. Daar is iets mis mee. Er zit een soort half wiel, een glijbaan,…zoiets aan. Rechts van die kraan 2 mensen. Maar wat hangt er boven die mensen hun hoofd? Dat leek mij eerst een man op een ladder maar daarvoor klopt de verhouding lang niet meer. Die mens zou wel 4 meter groot moeten zijn.

Slordigheidje? Een dipje in de aandacht? Maybe. Maar dan moest wel dit hele deel er aan geloven. Laten we overstappen naar de kleurenversie. Ik laat u eerst zelf ontdekken hoe het afloopt met die rare halve kraan en de reus op de ladder. Maar dan moet u eens doorklikken naar het detail van de 5e vloer. Blauwe vlekken over de gevel! Slordig van Bruegel of was het een restauratie? En dat is niet de enige slordigheid in deze scene. Bij de volgende (op de 6e vloer) lijken de bakstenen wel te zweven voor de vensteropeningen. Ik kan even niet meer volgen. Hoe kan een mens zoveel details schilderen, met zulke ingestudeerde precisie, om dan in bulk vliegende bakstenen te schilderen? Pieter, maat, ge gaat u moeten herpakken zenne!

 

Toren van Babel: 5e vloer

Ik had even zin in wat anders. Dus speelde ik wat met de camera. Een beetje surrealisme. Ik ben er de laatste maanden toch helemaal in verzeild, dus waarom niet een beetje psychedelisch surrealisme in de toren? Op naar de 5 vloerblok of het 10e verdiep. De schuine foto heeft ook wel iets speciaals zou ik zo zeggen. Get high! (of was u dat nog een beetje na het kerstmenu?)