Rafael’20 (04): Agostino Chigi il Magnifico

Op de tijdslijn zijn we nu ongeveer in 1509. Dus we keren een beetje terug in de tijd want tegelijk met de opdrachten van Julius II komen bij Rafael ook opdrachten binnen voor Agostino Chigi. Het had die kunnen kunnen zijn van: “aaaaaaaaaarrriiiiiiivaaaaaaaaaa Chiiigii Agostinooooooooo” maar niet dus… Agostino is een machtige bankier uit Siena die zich graag – net als die andere bankier Lorenzo – “il magnifico” laat noemen. Rafael leert Gust kennen via de kringen rond Julius II. Agostino was al bankier voor Alexander VI, nu voor Julius II en later (maar vertel het niet voort want dat weten ze zelf nog niet) Leo X. Ook Rafael zal later voor Leo X opdrachten opnemen maar dat hoofdstuk staat niet op het menu. Misschien kan ik dat nog als epiloog meegeven, wie weet.

Agostino valt onder de rubriek “stinkend rijk”. Ge kon hem wel rieken van Londen tot Caïro, zo stinkend dus. Al was ook dat bij Di Medici niet anders. Wil je meer weten over Di Medici dan kan ik je zeker de TV-serie aanraden. Agostino had nood aan een lusthof, een buitenverblijfje aan de rand van Rome. Fan zijnde van Rafael en klassieke mythen en verhalen, gaf hij de opdracht om zijn villa Farnese een beetje op te smukken.

En Rafael deed zijn werk ook hier met verve. De prachtige loggia van Psyche, het Atrium, de kamer met de trouw van Alexander de Grote,…en de loggia van Galatea. Een grote zaal met centraal een schilderij rond de figuur van Galatea. En daarmee komen we bij de zomertekening voor 2020: De triomf van Galatea. Een prachtig, dynamisch schilderij. Rafael pur sang. Het orginele schilderij is 295cmx225cm. Wie de blogs rond de triptiek van het leven heeft gevolgd, of mijn verhaal heeft gehoord, die weet dat ik dat formaat niet meer aanpak. Het past niet in de auto en ik geraak er niet mee in mijn tekenkamer (die helemaal bovenaan in huis ligt).

Mijn versie zal 144cmx110cm meten en dat op zich ook al een ferme kluit. Vanaf de volgende blog start ik met vertelsels vanuit het potlood 😉 Een verhaal vol jaloezie, intriges, moord en eeuwige liefde.

Geniet nog wat na van de screenshots met het interieur van Villa Farnese of doe de virtuele toer van de villa.

Rafael’20 (03): de pauselijke jaren

We noteren 1503 en paus Julius II is door simonie paus geworden. Hij doet een poging tot restauratie van het katholieke gezag. Zijn voorganger paus Alexander VI (beter bekend als Roderic Llançol i Borja) had er een ferme puinhoop van gemaakt, met veel sappige en controversiële histories die o.a. te zien zijn in de Tv-serie The Borgias. Julius II wil het gezag terug centraliseren in Rome. Julius II was gene gemakkelijke mens maar hij wist zich wel te omringen met de crème de la crèma (hahaha…hebdem…crèma…Italië…) van de kunst: Lorenzo Lotto, Sangallo, Bramantino (zonder ansjovis) en vooral Michelangelo, Rafael en Bramante. Waarom Da Vinci niet in dat clubje zat? Die werkte op dat moment voor Cesare Borgia, de zoon van Alexander VI.

Julius II investeert in kunst en in oorlogen. Zo strijdt hij tegen…Perugia en Venetië en meerdere concilies maar dat is nu even niet interessant. Wat wel interessant is, is te weten dat door zijn invloed Rome zijn verloren glorie terugvindt. Julius II beslist om de vertrekken in het Vaticaan (dat er toen nog niet helemaal uitzag dan vandaag) te laten (her)schilderen met thema’s die hij zelf oplegt. Er zijn zeker 2 zalen zo goed als exclusief door Rafael geschilderd. Over enkele andere zalen bestaat nog discussie. Het is waarschijnlijk dat Rafael er aan meegewerkt heeft maar niet alles helemaal door hem is geschilderd.

Volgens de overlevering is de eerste bijdrage van Rafael aan de Stanza della Segnatura. Dat is de zaal gans bovenaan, 2e deur rechts op’t einde van de gang 😉 Maar serieus; Julius II was zo onder de indruk van de bijdrage van Rafael dat hij ineens alle andere kunstenaars ontsloeg en Rafael de exclusiviteit voor de zalen toewees. En zo komen we tot de Stanza di Raffaello, de vele zalen met schilderwerken door/toegewezen aan Rafael. Klik hieronder maar op de slideshow, er zullen zeker wel bekende beelden tussen zitten.

In de fotoreeks zit het spectaculaire beeld “De School van Athene” en dat schilderij was een eerste kanshebber om de zomertekening te worden.De School van Athene stelt de zoektocht naar “de waarheid” via wetenschap (met focus op filosofie) voor. In het centrum zie je Plato (geschilderd naar Da Vinci) en naast hem Aristoteles. Het schilderij staat vol bekende namen, een beetje gelijk de cover van Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club BandTerwijl Rafael met zijn schilderijen bezig is, is ook Michelangelo aan het werk in de Sixtijnse kapel. Michelangelo staat helemaal vooraan onderaan op dit schilderij voorgesteld als Heraclitus. Rafael schildert Michelangelo als een eenzaat, alleen, weg in zijn eigen gedachten. Slordig gekleed. Terwijl de andere figuren bijna allemaal een beweging in zich hebben, zit deze figuur er troosteloos bij, alsof hij moe is van een hele dag werk. Hij ziet er uit als een werkman en hoort niet tussen al die denkers. Oorspronkelijk stond deze figuur NIET op de fresco. Rafael kapte een stuk van het pleisterwerk weg om later Michelangelo toch toe te voegen. Werd daarmee de rivaliteit tussen beide kunstenaars beklonken?

Na 3 jaar schilderen is de eerste kamer klaar en Julius II is in extase. Het werk is monumentaal en subliem!

 

We hebben de periode 1510-1515 besproken voor wat het deel Rome en Julius II betreft. In het volgende deel van mijn introductie blijven we in deze tijdsband maar we verhuizen naar een andere locatie. We komen daarmee heel dicht bij het doel van de introductie: de onthulling van de zomertekening…Ik ben tegelijk al begonnen met de tekening, dus ik zit een beetje voor op wat je al kan lezen 😉

 

Rafael’20 (02): de start van een succesverhaal

We hadden Rafael achter gelaten ergens begin 1500 in Perugia. Begin 1500 (zo ergens 1504) staat hij klaar met zijn valiezen om de trein naar Firenze (ofte Florence) te nemen. Helaas…Dus nam hij maar een paard om de afstand af te leggen 😉 Maar voor hij vertrekt haalt hij nog snel een opdracht binnen voor Bernardino Ansidei. Allemaal OK maar klein probleemke, een paard, dat is een beetje gelijk een trein alleen een stuk stipter, dus dat wacht niet. De opdracht voor de Ansidei-kapel was niet klaar (of misschien zelfs niet eens begonnen) en werd pas in 1506 afgewerkt bij een terugkeer naar Perugia. Het werk op zich is belangrijk omdat het de periode van Perugia tot Perugia overbrugt. Dat Rafael zich (ook) door Perugino liet inspireren is wel duidelijk. Dat er echter veel meer en een boeiendere voorstelling van de scène ontstaat is ontegensprekelijk… Ik zet beide partijen naast mekaar ter vergelijking. Links een madonna die braafjes comfortabel in een relaxstoel zit en zowaar het midden houdt tussen een kerstboom en een lessenaar. Rechts een madonna die eigenlijk in een te smalle stoel stoel zit en daardoor iets naar voor schuift, een boek leest, links Johannes De Doper die niet naar zichzelf maar wel naar het centrale onderwerp wijst en daarbij een bevallig danspasje plaatst. Rechts van de madonna evenzeer een lessenaar maar deze is duidelijk een beetje verziend en zoekt het licht op om gemakkelijker te kunnen lezen.

Om maar te zeggen Rafael maakt vorderingen met wat hij leert. Hij pikt wel ideeën en thema’s (laat me gerust zeggen dat men in die tijd niet zo’n artistieke vrijheid had dan vandaag) maar maakt er wel het zijne van. En daarmee is het hoofd onderwerp van Rafael’s werken: Madonna’s met kind en portretten ineens ook besproken. Allez, ’t is goed, ‘k geef toe, ge krijgt toch maar een bloemlezing van enkele schilderijen (echtig waar gasten, op den duur hebt ge’t wel gehad met al die madonna’s…)

Een werk dat ik toch nog wil bespreken is het werk dat werd besteld door Atalanta Baglioni uit Perugia ter nagedachtenis van haar persoon…Of te misschien was het toch wel een beetje anders. Atalanta was de godmother van de familie en wanneer haar zoon besliste om de familie te vernietigen liet ze hem doden. Deze zet zou ze de rest van haar leven betreuren. Dus bestelt ze bij Rafael “een herinnering”. Maar daar moest nog een andere boodschap in verwerkt worden. De rivaliserende familie van Madalena Oddi bestelde eerder een altaarstuk bij Rafael en dat van haar mocht toch wel “een beetje” beter zijn dan dat van de Oddi’s. Het was tot dan de belangrijkste opdracht die Rafael had gekregen. De uitdaging was dan ook niet min. Als basis neemt hij een Perugino en tekent daar een eigen statische versie van. Maar hij moest beter doen. Dus zet hij beweging, dynamiek in zijn tekening. Het lichaam van Christus wordt niet langer vastgehouden, het wordt verplaatst. Tegelijk mixt hij de setting met wat hij bij Michelangelo heeft geleerd en er zijn wel gelijkenissen met de piëta. Door een raster over de tekening te zetten kan hij ze gemakkelijk vergroten. Na meer dan een jaar schetsen, kan het schilderen beginnen… meer weten via Wikipedia

En zo komen we in de periode van de pausen met als eerste paus Julius II. Allez, dat is eigenlijk niet echt correct want uit de vorige blog weten we dat er al viavia werk van Rafael tot bij de paus Alexander VI Borgia was gekomen. Dus strikt genomen was er al iets “pauselijks” geweest, maar laten we ons niet verliezen in details, we focussen op de grote episodes uit het leven van Rafael 😉

 

 

 

Rafael’20 (01): artistiek zomerproject

Met enige vertraging (de zomervakantie is al 3,5maanden 2 weken bezig) start ik mijn zomerblogs. Net als vorig jaar zal ik deze zomer over mijn grote (zomer) tekening vertellen. Dat zal een beetje over vanalles gaan want in tegenstelling tot de zomertekening van vorig jaar, moet ik deze keer al mijn informatie van het internet halen. En ik heb me nog niet echt verdiept in de schilder én – vooral – ik heb ook nog niets getekend…

Omdat we toch niet buiten mogen en het ook nog eens zozo is om ver te gaan reizen, neem ik jullie mee naar Italië in mijn favoriete periode: de renaissance. Op ongeveer 1400km van Vlaanderen ligt de prachtige stad Urbino. En in Urbino staat het geboortehuis van Rafael, Raffaëllo Sanzio, maar zeg gerust heilige Rafael of Raffaëllo Santi. Geboren op Goede Vrijdag om 3uur ’s morgens (volgens de legende) in 1483 ziet de jonge Rafael (bijna) het daglicht.

Urbino ligt op een heuvel en ondanks alles is het toch niet dé stad waar ge meteen een groot rockfestival ofzo zou gaan organiseren…Rafael zijn vader is de kunstschilder Giovanni Santi. Ondanks dat ik over zijn vader niet overdreven veel informatie kan vinden, is het wel duidelijk dat die man echt wel bedreven is in het schilderen. En dan meet ik mij niet aan één of andere Spaanse restaurateur, dan heb ik het over mensen met kennis van zaken. Rafael wordt, zoals het in die tijd wel meer voorviel, voorbestemd om de opvolger van zijn vader te worden (allez, zelfde verhaalke dan bij de Breugels, ge kent da wel…). En de jongen leert snel…om niet te zeggen: zeer snel! Hij bestudeert, analyseert de technieken van zijn vader, het hoe en waarom en neemt tegelijk ook de emoties en kracht dat een schilderij kan uitdrukken in zich op.

Maar het noodlot slaat toe en op zijn 11e sterft de vader van Rafael. In die tijd geen sinecure maar daarom niet altijd desastreus. Probleem was nog dat zijn moeder ook al 3 jaar eerder was overleden.

Enfin, we zijn dus 1494 en Rafael is op zijn 11e weeskind en dan wordt het voor een paar jaren geschiedkundig allemaal een beetje mistig. Rafael zou kunnen opgenomen zijn in een atelier van een naaste medewerker van zijn vader of hij zou meteen naar Perugia kunnen gegaan zijn om daar in het atelier van Pietro Perugino (allez, kwestie van u niet te vermoeien noemt ge uzelf gewoon naar de stad waar ge woont).

Belangrijk was vooral te weten dat Rafael zijn vader zo goed gekend/geconnecteerd was dat Rafael wel bij meerdere schilders in de leer ging en zodoende zich perfectioneerde in de basiscursus die hij van zijn vader had meegekregen. En ondertussen zat hij in Perugia en in Perugia…daar zou je wel al eens een festivalleke organiseren. Of toch niet. Want net als in meerdere grote Italiaanse steden op dat moment is er niet alleen onderlinge stadsconcurrentie maar vechten ook belangrijke families onder mekaar voor de macht over een stad. Dat gaat nogal redelijk letterlijk à la Romeo & Julia of ze doen het zoals een pauw door groots uit te pakken met hun rijkdom.

Maar – en dan zie je de verwarring al komen – hij bleef tegelijk ook verbonden met Urbino. Van daar uit kreeg hij zeker opdracht van ene Frederico da Montefeltro…En die kent ge natuurlijk…Toch? Die man met zijn stuk uit zijn neus?

Frederico was niet de eerste de beste. Een huurling met gevoel voor kunst, komt dat tegen… Het portret hiernaast is niet door Rafael maar wel door Piero della Francesca geschilderd.

Maar om zo een beetje de sfeer van de tijd op te snuiven moet je dit heerschap zijn Wikipediapagina maar eens lezen. Op het eerste zicht lijkt de renaissance de periode van Italiaanse voorspoed maar ge moet dan maar de korte biografie van mijnheer Frederico eens lezen en dan begrijp je meteen wat we verstaan onder “Zuiders temperament”.

We zijn in het eerste deel van onze zomertrip nu zo rond 1500 en in de volgende blog(s) vertel ik u meer over zijn leven, de tijdsgeest, hopelijk enkele sterke weetjes en vooral de tekening die ik ga maken. Ik sluit deze blog af met het paneel “Engel” dat cfr de boekhouding door Rafael zelf zou geschilderd zijn op 17-jarige leeftijd. Het was oorspronkelijk een altaarstuk dat helaas door een aardbeving deels is beschadigd en finaal in de handen van paus Pius VI. Er zitten duidelijk herkenbare elementen van het schilderwerk van zijn vader en Perugino in maar evenzeer veel persoonlijke toetsen van Raefel zelf. Als ik me goed geïnformeerd heb, wordt dit werk bewaard in de Pinacoteca Civica Tosio Martinengo van Brescia.