KW12: facebookproof kunst

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

Terwijl ik mij onmetelijk kan ergeren aan de normen die Facebook oplegt aan kunst maar dan anderzijds geweld en discriminatie de vrije loop laat, bots ik op een artikel dat mij toch duidelijk maakt dat al dat facebookproof-gedoe niet zo nieuw is als ik dacht. Dit weetje gaat er helemaal over…

Mijnheer Armand Dayot, inspecteur der schone kunsten (de titel alleen al…) had zo zijn bedenkingen toen hij het beeld “La Valse” van Camille Claudel rond 1890 zag. Niet dat het het eerste beeld van Camille was dat hij zag. Hij kende haar al een tijdje. Maar toch…

Mijnheer Dayot had zo zijn twijfels over dat beeld. Twee dansende mensen, dat hadden we wel al eerder gezien, maar een dansend koppel naakt, dat was andere koek. Als inspecteur heb je’t – zoals elk jurylid – voor het zeggen en als kunstenaar voel je al snel het mes op de keel. Het advies is duidelijk: als dit beeld naar buiten wil komen, dan moet het mét kleren aan.

Maar Camille laat zich niet doen. Ze bestudeert en werkt op draperieën en golvingen in stoffen. Een paar maanden later is het beeld klaar, mét kleren aan. De stof die ze over de danseres aanbrengt, is zo opgebouwd dat de beweging van het dansende koppel nog versterkt wordt. Alleen…Camille rekent tegelijk ook af met Dayot en zorgt ervoor dat de stof zo nauw aan het lichaam aansluit dat de contouren van de danseres ineens mee versterkt worden.

Dayot vindt het beeld finaal gezien wel goed genoeg om te exposeren. Het naakte is er af, regel is regel en dat is voortaan facebookproof. Het beeld werd recent geveild voor een recordbedrag (zie clip onder).

Wist je – naast bovenstaande – dat ook Rodin last had van censuur? Zijn bekende beeld “de kus”, waarvan meerdere versies bestaan, varieert al eens. Dan zonder mannelijk geslacht, dan met geslacht. Het is afhankelijk van waar het beeld moest worden geëxposeerd dat er een aangepaste versie van werd gemaakt.

Het Rodin-museum is altijd de moeite waard voor wie Doll is op Parijs en er graag een paar romantische dagen met het lief doorbrengt…

bron: https://sculptureetcollection.com/ventes/valse-1889-1905/

KW11: ROA

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

De Gentse straatkunstenaar ROA is wereldberoemd. In Gent zijn meerdere van zijn tekeningen te zien. Er zijn er zelfs al vernietigd. ROA is ook actief in andere Vlaamse steden. Zijn stijl is heel herkenbaar; het lijken een soort pentekeningen van dieren op zeer groot formaat. Ze zijn, in tegenstelling tot veel streetart-werken, heel gedetailleerd uitgewerkt. Streetart is al een tijd de opkomende kunststroming. Het is zo wat een mix tussen graffiti, schone kunsten en stripfiguren. De kunst gaat zowel de 2D als 3D-toer op. Meer en meer galerijen springen op deze markt met felle kleuren en krachtige beweging. Het is, naar mijn bescheiden mening, pop-art 2.0.

ROA wordt ook internationaal gewaardeerd.

Als weetje van de dag kan je uitpakken met “die ROA is zo bekend dat hij in Australië in de stad Fremantle een tekening van 25meter heeft staan. In 2014 stond hij 2e in de top 20 van de meest invloedrijke tekeningen van dat jaar.

Wil je graag een streetart-wandeling maken? Dan vind je hier een leuke route https://mooistestedentrips.nl/street-art-gent/  en bvb ook in Oostende is er zo’n route: https://mooistestedentrips.nl/street-art-in-oostende-the-crystal-ship/

meer over ROA op wikipedia of via Facebook

KW10: origineel of kopie?

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

Dat de diefstal van de 2 panelen “De rechtvaardige rechters” en “Johannes de doper” stoutmoedig was, weet iedereen. Of wist je niet dat die panelen ooit gestolen werden? klik dan hier. Een politieonderzoek om schaamtelijk diep in de grond van te zakken (er stond zoveel volk rond het retabel omdat het nieuws van de diefstal zich snel verspreidde dat de politie eerst ging kijken naar de diefstal van een geit om pas later in de namiddag terug te komen naar de Sint-Baafskathedraal. Tot zover het sporenonderzoek natuurlijk…). Maar evengoed was de eigenzinnige wijze van onderhandelen van de katholieke zuil weinig hoopvol. Om niet te zeggen belachelijk.

Maar de conclusie van de zaak is dat enkel het paneel van Johannes de doper door de dief werd terugbezorgd (niet dat het werd gevonden) en dat dus het meest waardevolle paneel niet werd teruggegeven of gevonden. Dat laatste is dan wel een merkwaardig statement want er is, zeker tijdens en na de 2e wereldoorlog, al flink naar gezocht.

Maar over die 2 panelen valt nog wel wat te vertellen waarmee je stoer kan uitpakken wanneer je met vrienden nog naar de expo Van Eyck gaat of wanneer je nakaart over een bezoek aan het retabel.

Eerste weetje: de panelen werden gestolen op 11 april 1934. Hoe kan het dan zijn dat men later een kleurenkopie kon maken? Dat is een combinatie van goed onderzoek en toevallig vernuft. De panelen waren eerder gefotografeerd (rond 1878? in het Louvre na restauratie?), stuk per stuk. Dus een kopie maken was op zich al minder een zorg (OK, ge moet het wel nog doen, maar er is op zijn minst een vertrekpunt). Maar in die tijd bestond kleurenfotografie nog niet. Dus dat was een ander paar mouwen! Maar…niet lang nadat het origineel retabel afgewerkt was (ongeveer 1430) maakte Michiel Coxcie een 1/1 kopie. Er waren dan wel een paar gezichten aangepast in de kopie maar dat maakte de fotografie wel goed. De kleuren die waren belangrijker.

Tweede weetje: wat vele mensen vergeten is dat het om panelen gaat, niet om doeken. Maar nog straffer dan dat, is dat is geweten dat vroeger voorkant en achterkant 1 paneel waren. Wie opdrachten maakt/schildert, weet welk risico je dan als kunstenaar loopt. Het moet “boenk erop” zijn voor beide kanten van het paneel. Maar goed, wat je moet weten is dat het paneel veel later (ergens jaren 1900) in de DIKTE (!!!) doormidden werd gezaagd om zodoende alle panelen, los van mekaar, zichtbaar te kunnen maken zonder telkens dat retabel open en dicht te moeten doen. Kunt u voorstellen hoe gek het idee vandaag zou zijn om zo’n kostbaar paneel van een paar centimeters dik te gaan doorzagen met alle risico’s van dien.

Ik stel u gerust, vandaag zijn de panelen versterkt met een extra rug met hout in verschillende richtingen om het “trekken” tegen te gaan.

Derde weetje: wanneer we weetje 1 en weetje 2 combineren, dat weet je nu waarom kunstkenners zeker zijn dat de huidige versie van De rechtvaardige rechters een kopie is. De tekening van het hout stemt niet overeen. En zo zullen ze ook (hopelijk ooit) het echt van een kopie kunnen onderscheiden.

bron: eigen speurwerk door de jaren heen, meerder bronnen maar begin bij “het dossier Lam Gods” van Kerckhaert en Mortier

2 panelen vermist: een oproep met het origineel paneel van Van Eyck

rechtvaardige rechters: origineel ingekleurd

rechtvaardige rechters: kopie van Jef Van der Veken.

Het verschil is gemakkelijk zichtbaar aan de man in het midden (heeft geen hoed meer voor het gezicht). Het gezicht dat u vrij is gekomen zou koning Leopold III voorstellen. De achterkant van dit paneel is voorzien van een kwatrijn en heeft duidelijk een andere houtstructuur dan die van Johannes de doper. Het gezicht van de eerste volledige ruiter zou Hubert Van Eyck moeten voorstellen (het verschilt een klein beetje met het origineel). De man met de zwarte hoed is Jan Van Eyck geworden.

Rechtvaardige rechters: kopie van Michiel Coxcie

kenmerken hier zijn eveneens het volledige gezicht, de plooi in de bil van het paard is veel zachter. Bij de Coxcie-versie hebben enkele ridders (het paneel naast dit) een andere gezicht gekregen.

 

 

 

KW09: de mammelokker

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

Eén van de meest handige plekken om in Gent af te spreken is onder de mammelokker. Iedereen kent het gebouw en iedereen weet het zijn. De mammelokker verwijst naar het beeld dat bovenaan op de gevel de voormalige cipierswoning werd aangebracht in 1741. Het beeld is van David ’t Kindt. In Gent zullen de meeste mensen je zonder veel moeite het verhaal kunnen vertellen: het is het verhaal van een Gentse misdadiger die werd veroordeeld tot de hongerdood. Hij zat daarvoor opgesloten in de lakenhallen (de mammelokker was niet de gevangenis, wat je zou denken met al die tralies). Zijn dochter bracht hem elke dag een bezoek maar mocht zelf geen eten meebrengen. Ze was echter slim genoeg en gaf hem elke dag de borst waardoor de man na een maand nog steeds in leven was. Finaal werd de man toch vrijgelaten en ze leefden nog lang en gelukkig.

Wat menig Gentenaar u niet zal vertellen is dat deze volkslegende al stamt uit de Romeinse oudheid. Het is het verhaal van Cimon en Pero en werd al veel eerder en door meerdere kunstenaars in beeld gebracht.

Dus volgende keer, wanneer u door Gent wandelt, dan weet u te zeggen dat dat verhaal van de mammelokker niet meer is dan een volkslegende uit de Romeinse tijd en dat zelfs Rubens daar een eigen versie van heeft gemaakt. Doe gerust, niemand vraagt u of het waar is. Doe je graag nog wat stoerder dan kan je ook zeggen dat “memmen” (een alomgekende term zeker rond Aalst) wat verwijst naar de vrouwenborst en samen met “mamme” allemaal derivaten zijn van het Latijnse “mamilla” wat idd (vrouwen-)borst betekent.

Hieronder het schilderij van Jules Lefebre.

 

KW08: De geboorte van Venus

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

In blog KW04 vertel ik over Simonetta Vespucci, haar werk en hoe ze al op 23-jarige leeftijd overlijdt aan tuberculose.

We horen dikwijls over Van Eyck dat hij de kannunik Van der Paele zo goed geschilderd heeft dat je kan afleiden vanuit het schilderij welke ziekte de man heeft en hoe ernstig dat wel is. Maar over Botticelli wordt dat eigenlijk nooit gezegd. Dat komt omdat zijn decors zo theatraal zijn dat er niet direct wordt op gelet hoe precies deze wel zijn geschilderd. Precies is hier te lezen als “naar waarheid”.

Eén van die schilderijen is “de geboorte van Venus” waar we een 16jarige Simonetta in volle glorie op een schelp uit de zee zien komen. Maar voor wie goed kijkt, ziet meer. Simonetta heeft op haar 16e al symptomen van polyartritis, subtype reactieve artritis.

Wanneer je bij vrienden zulke straffe uitspraak doet, dan mag je je verwachten aan een (aahjadatzultgijwelbeterweten)repliek. En dan is het uw moment om met de volle lading uit de kast te komen. Dat het kind last had van artrose zie je aan de rechterhand: ellepijpafwijking van de middelvinger, ringvinger, pink en pols. Aan de linkerhand: een worstvormige zwelling van de wijsvinger en kromme pink. Gezwollen enkels en wreef. Wedden dat uw vrienden nu toch voor even met de mond open staan over wat jij wel weet over kunst 😉

bron: “de kunstenaar en de dokter, anders kijken naar schilderijen” door Jan Dequeker.

KW07: Rembrandt bedankt Rubens

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

Klein maar niet te onderschatten kunstweetje: Rembrandt (1606-1669) heeft al zijn bekendheid aan Rubens (15778-1640) te danken.

Een straffe uitspraak waarmee ik de Nederlandse vrienden hopelijk niet schoffeer maar bon, de bron is zelf een Nederlander, dus mag het wel een beetje. Jan Six vertelt op NPO over Rembrandt (zie link onder).

We gaan even terug naar de tijd van Rembrandt. In die tijd was Vlaanderen voor een groot deel nog samen met Nederland. Grote kunstenaars waren in competitie met mekaar om in de gunst te komen van de adel en de rijken. Kunst blijft – tegen wie zeg je’t – een luxe-product en verkocht niet aan “de gewone mens” medio 17e eeuw. Bekende kunstenaars uit die tijd bekleedden daarom ook al eens diplomatieke opdrachten (Van Eyck was ook zo’n voorbeeld). Rubens was niet alleen een goed schilder, hij was een voornaam diplomaat. Vandaag zijn die politieke activiteiten niet vergeten maar lang niet meer zo belangrijk als het schilderwerk. Misschien herinneren onze nazaten zich Mark Eyskens later ook nog wel als een bekend schilder ipv een politicus.

Maar dus in die tijd was Rubens dé top en veel bekender dan Rembrandt. En hoe is Rembrandt dan bekend geraakt?

Wel, zo rond 1830 is er iets speciaals gebeurd: België – en dus een stuk van zuid Nederland – werd onafhankelijk. Ineens waren de Nederlanders hun icoon kwijt! Rubens werkte voornamelijk in Antwerpen en dat was geen deel van Nederland meer. Dus gingen de Nederlanders op zoek naar een nieuw, evenwaardig icoon. Rembrandt kwam in de picture en met de bouw van het Rijksmuseum (opening in 1885) dat zich grotendeels concentreerde op het werk van Rembrandt werd een nieuwe ster gelanceerd.

De rijke collectie aan Rembrandts in het Rijksmuseum is een niet te missen afslag bij een uitstap naar Amsterdam. Dus finale conclusie: Rembrandt heeft zijn naam en faam te danken aan Rubens en het ontstaan van België. Al heeft hij er zelf niets van geweten en was hij misschien finaal niet berooid gestorven. Naar ’t schijnt heeft Rubens het ook nooit geweten…

bronnen: 
NPO – Jan Six
wikipedia Rembrandt en Rubens
Geschiedenis van het Rijskmuseum

KW06: de onrechtvaardige rechter

Elke woensdag publiceer ik een kunstweetje waarmee je kan uitpakken bij vrienden…

1498. In het stadhuis van Brugge siert een groot schilderij uit 2 delen een muur. Het is een schilderij van Gérard David en ze is op zijn minst gezegd nogal onthullend.

Op het rechtse deel wordt een man  opgehaald om levend gevild te worden. De vraag stelt zich welke zieke geest dit tafereel in een schilderij wil laten omzetten. De schilder Gérard David doet feitelijk niets anders dan wat hem werd opgedragen. Maar waarom geld spenderen aan dit soort onsmakelijkheden? De panelen – die de aanhouding en daarna de terechtstelling van de man voorstellen – grijpen terug naar een verhaal uit de antieke geschiedenis. Een rechter wordt beschuldigd van corruptie en wordt veroordeeld door Cambyses II, koning en niet op zijn minst gruwelijk van aard. De rechter betaalt zijn oneerlijk gedrag dubbel en dik. Hij heeft er (letterlijk) zijn vel mee verkocht.

De koning is duidelijk niet zachtaardig. Hij is niet tevreden met het levend villen van de rechter. Om zich er van te verzekeren dat zijn opvolgers niet hetzelfde, corrupte, gedrag gaan vertonen, laat de koning de zetel van de rechters overtrekken met de huid van de corrupte rechter. Kortom, een dergelijk schilderij laat een héél duidelijke boodschap na: magistraten van Brugge hebben er alle belang bij om zich gedeisd te houden. Zij die hun uitspraken in deze rechtszaal doen zijn gewaarschuwd: corruptie wordt niet toegestaan. Om er nog wat meer nadruk op te leggen wordt het hele verhaal in de setting van het Brugge van de 15e eeuw gekaderd. De gebouwen en de kledij laten daar geen twijfel over bestaan.

Het is zeker, met dit soort straf onder de ogen, moesten de rechters beter 2x nadenken voor ze zich lieten omkopen.

Het oordeel van Cambyses hieronder:

  1. de rechter laat zich omkopen
  2. de rechter wordt opgepakt en veroordeeld
  3. de rechter wordt gevild
  4. de huid van de rechter hangt over de stoel van zijn opvolger

Meer over dit schilderij via Wikipedia. Het schilderij is te zien in het Groeningemuseum. Bron tekst: Artips